.UZ domen zonasi: royxatga olish qoidalari, koʻchirish va himoya
Domen — loyihaning qayta ishlab chiqib tiklab boʻlmaydigan yagona aktivi. Shu bilan birga mahalliy bozorda u koʻpincha pudratchi nomiga rasmiylashtirilgan.
.uz zonasi qanday tashkil etilgan
.uz zonasi milliy darajada boshqariladi, royxatga olish esa akkreditatsiyadan oʻtgan registratorlar orqali amalga oshiriladi. Domenni reyestrdan toʻgʻridan-toʻgʻri sotib olib boʻlmaydi.
.uz'da ikkinchi darajali domenni royxatga olish narxi — yiliga taxminan 150 000 – 400 000 soʻm. Uchinchi darajali domenlar (com.uz kabi) odatda arzonroq, lekin foydalanuvchida ishonch kamroq uygʻotadi.
Royxatga olish yuridik yoki jismoniy shaxs nomiga mumkin. Royxatda koʻrsatilgan kontaktlar keyinchalik domenga boʻlgan huquqning yagona dalili boʻlib qoladi, shuning uchun oʻylab topilgan pochta bu yerda yaramaydi.
Asosiy xavf: domen pudratchi nomida
Odatiy holat: studiya «domenni paketga qoʻshgan», royxat ma'lumotlarini oʻzinikini yozgan, ikki yildan keyin pudratchi almashganda domenni sotib olishga yoki toʻplangan SEO bilan birga yoʻqotishga toʻgʻri keladi.
Toʻgʻri sxema — royxat akkaunti buyurtmachi kompaniya nomiga ochiladi, unga kirish biznes egasida, pudratchiga esa DNS yozuvlarini boshqarish huquqi beriladi. Bu turli darajadagi ruxsatlar.
Domen allaqachon begona odam nomida boʻlsa, qayta rasmiylashtirish registrator orqali ariza bilan qilinadi va joriy egadan tasdiq talab etiladi. Bu muzokara jarayoni, uni nizogacha hal qilgan ma'qul.
Domenni registratorlar orasida koʻchirish
Jarayon joriy registratordan avtorizatsiya kodini olish, transfer blokini yechish va ma'muriy kontakt orqali tasdiqlashdan iborat. Reglament boʻyicha bu bir necha kundan bir haftagacha vaqt oladi.
Muhim nuqta: registratorni koʻchirish va hostingni koʻchirish — mustaqil harakatlar. Domenni koʻchirib, saytni eski serverda qoldirish mumkin: yangi DNS panelda oʻsha A va MX yozuvlarini saqlash yetarli.
Koʻchirishdan oldin barcha joriy DNS yozuvlarini, jumladan SPF va DKIM uchun TXT yozuvlarini yozib oling. Unutilgan TXT yozuvi — koʻchishdan keyin korporativ pochta ishlamay qolishining eng koʻp uchraydigan sababi.
Buyurtmachi bilishi kerak boʻlgan DNS sozlamalari
A-yozuv server IP manziliga, CNAME boshqa domen nomiga koʻrsatadi, MX pochta uchun javob beradi, TXT egalikni tasdiqlash va pochta siyosatlarini saqlaydi. A-yozuv oʻzgarishi TTL vaqti ichida tarqaladi.
Rejalashtirilgan server koʻchishidan bir kun oldin TTL'ni 300 soniyaga tushiring, koʻchishdan keyin qaytaring. Bu ishlamay turish oynasini daqiqalargacha qisqartiradi.
www bilan va usiz — ikkala variant ham ishlashi kerak, lekin biri ikkinchisiga 301 redirekt berishi shart. Redirektsiz ikkalasi ishlasa, indeksda sayt toʻliq dublikatlanadi.
Yoʻqotish va oʻgʻirlashdan himoya
Registrator panelida transfer blokini va akkauntda ikki faktorli autentifikatsiyani yoqing. Domen oʻgʻirlash hodisalarining koʻpi reyestrni buzish emas, ma'mur pochtasiga kirishdir.
Ma'muriy kontakt ishdan boʻshab ketishi mumkin boʻlgan xodimning shaxsiy emas, kompaniyaning korporativ pochtasida boʻlishi kerak.
Avtomatik uzaytirishni va parallel ravishda tugash sanasidan 60 kun oldin kalendar eslatmasini qoʻying. Muddati oʻtgan domenni qaytarish uzaytirishdan bir necha barobar qimmat.
Nom tanlash va brend himoyasi
Telefon orqali eshitib yozib olish mumkin boʻlgan qisqa nom, defis va raqamlarsiz. Uning lotin va kirill koʻrinishida qanday oʻqilishini tekshiring — mahalliy bozorda domenni koʻpincha ovoz bilan aytishadi.
Brend muhim boʻlsa, bir necha yozilish variantini va aniq xato yozuvlarni band qilib, ularga asosiy domenga 301 redirekt qoʻyish ma'qul. Bunday sugʻurta yiliga bir necha yuz ming soʻm turadi.
Ikkilamchi bozorda «tarixi bilan» sotib olingan domenni albatta oʻtgan sanksiyalar va axlat havola profiliga tekshiring. Hammasi meros boʻlib oʻtadi.