Telegram bot webhook: long polling’dan farqi va qanday sozlanadi
Telegram bot webhook — bu Telegram yangi xabarlarni o‘zi sizning serveringiz manziliga yuboradigan usul. Boshqa usul — long polling: bunda bot Telegram’dan yangilik bor-yo‘qligini o‘zi so‘raydi. Ikkalasi ham ishlaydi, lekin vazifalari har xil. Quyida ularning farqi, webhookni sozlash tartibi, odatiy xatolar va biznes uchun to‘g‘ri tanlov haqida yozamiz.
Bot xabarlarni qanday oladi
Foydalanuvchi xabar yozsa, tugmani bossa yoki to‘lov qilsa, Telegram buni update deb ataladigan obyektga aylantirib, botingiz navbatiga qo‘yadi. Navbatni olishning ikki usuli bor va ular bir vaqtda ishlamaydi: getUpdates metodi (long polling) yoki setWebhook metodi. Webhook o‘rnatilgan bo‘lsa, getUpdates xato qaytaradi, va aksincha.
Bot vaqtincha o‘chib qolsa, Telegram qayta ishlanmagan yangilanishlarni ko‘pi bilan 24 soat saqlaydi. Demak, server bir sutkadan ko‘p ishlamasa, mijozlarning xabarlari va arizalari yo‘qolishi mumkin. Savdo yoki xizmat ko‘rsatishda bu jiddiy xavf.
Long polling qachon yetarli
Long pollingda kodingiz getUpdates metodini timeout parametri bilan chaqiradi. Telegram yangi xabar kelguncha yoki vaqt tugaguncha ulanishni ochiq ushlab turadi, keyin javob beradi, bot esa darrov keyingi so‘rovni yuboradi. Buning uchun faqat internetga chiqish kifoya: domen, SSL sertifikat yoki ochiq port kerak emas.
Shuning uchun polling noutbukda ishlab chiqish, sinov va kichik ichki botlar uchun qulay. Kamchiliklari: jarayon doim ishlab turishi shart; botning ikkita nusxasi ishga tushsa, 409 Conflict xatosi chiqadi; yuklama oshganda bitta jarayon yangilanishlarni ketma-ket ko‘radi va javob sekinlashadi.
Telegram bot webhook: sozlash bosqichlari
Webhookda Telegram har bir yangilanishni sizning HTTPS manzilingizga POST so‘rov bilan yuboradi. Buning uchun amal qiladigan SSL sertifikatli domen, 443, 80, 88 yoki 8443 portlaridan biri va tez javob beradigan ishlovchi (handler) kerak.
Tartib quyidagicha. Birinchi: tashqaridan ochiladigan HTTPS manzil yarating, masalan /bot/webhook. Ikkinchi: setWebhook metodini url va secret_token parametrlari bilan chaqiring, secret_token — tasodifiy qator. Uchinchi: handlerda X-Telegram-Bot-Api-Secret-Token sarlavhasini o‘zingizning maxfiy qatoringiz bilan solishtiring va begona so‘rovlarni rad eting. To‘rtinchi: darrov 200 kodi bilan javob qaytaring, og‘ir ishni — CRM’ga yozish, to‘lov, xabar tarqatish — navbatga yoki fon vazifasiga o‘tkazing. Beshinchi: natijani getWebhookInfo bilan tekshiring.
getWebhookInfo javobida pending_update_count, last_error_date va last_error_message maydonlariga qarang: ular nechta yangilanish kutayotgani va Telegram nima uchun yetkaza olmaganini ko‘rsatadi. Xato bo‘lsa Telegram yuborishni takrorlaydi, shuning uchun serverni tuzatgach navbat o‘zi tozalanadi. max_connections parametri bir vaqtdagi ulanishlar sonini cheklaydi, odatiy qiymati 40.
Odatiy xatolar va ishga tushirishdan oldingi tekshiruv
Bot ko‘pincha beshta sababdan to‘xtaydi: sertifikat muddati tugagan yoki oraliq sertifikatlar zanjiri o‘rnatilmagan; webhook o‘rnatilgan, kodda esa polling ishga tushirilgan, shu sabab bot jim yoki 409 xatosi chiqadi; handler CRM yoki to‘lov tizimini kutib, juda sekin javob beradi; maxfiy qator tekshirilmaydi va manzilga soxta so‘rov kelishi mumkin; firewall yoki proksi Telegram so‘rovlarini to‘sib qo‘yadi.
Tekshiruv ro‘yxati: domen brauzerda ogohlantirishsiz HTTPS orqali ochiladi; getWebhookInfo’da last_error_message bo‘sh; handler takroriy so‘rovga chidamli, ya’ni bir xil update_id ikkinchi ariza yaratmaydi; kiruvchi so‘rovlar yozib boriladi; bot tokeni repozitoriyda emas, muhit o‘zgaruvchilarida saqlanadi; pending_update_count o‘sib ketsa, ogohlantirish keladi.
Webhookdan pollingga qaytayotgan bo‘lsangiz, avval deleteWebhook’ni chaqiring. drop_pending_updates parametri to‘plangan navbatni o‘chirib yuboradi, shuning uchun uni ehtiyotkorlik bilan ishlating: navbatda haqiqiy mijozlarning xabarlari bo‘lishi mumkin.
Ko‘p beriladigan savollar
Webhook va pollingni bir vaqtda ishlatish mumkinmi? Yo‘q. Webhook o‘rnatilgan paytda getUpdates ishlamaydi. Pollingga qaytish uchun avval deleteWebhook’ni chaqiring.
Webhook uchun o‘z domenim shartmi? Telegram IP manzilni ham qabul qiladi, bunda o‘zi imzolagan sertifikat setWebhook bilan birga yuklanadi. Ammo ishchi bot uchun oddiy sertifikatli domen qulayroq.
Server o‘chib qolsa nima bo‘ladi? Telegram yetkazishni takrorlaydi, lekin qayta ishlanmagan yangilanishlarni ko‘pi bilan 24 soat saqlaydi. To‘xtab qolish bundan uzoq davom etsa, xabarlar yo‘qoladi.
Qaysi portlar ruxsat etilgan? Webhook uchun 443, 80, 88 va 8443.
Mijozlar bilan ishlaydigan bot uchun qaysi biri ishonchli? Odatda HTTPS ortidagi webhook va monitoring tanlanadi, polling esa ishlab chiqish va sinov uchun qoladi.
Nimani tanlash kerak va narx nimadan iborat
Qoida oddiy: ishlab chiqish va sinov uchun — polling, mijozlar bilan ishlaydigan bot uchun — webhook. Server doimiy so‘rov yubormaydi, voqea bo‘lishi bilan ishga tushadi, avtomasshtablanadigan hosting esa kodni faqat so‘rov kelganda ishga tushirishi mumkin.
Narxni setWebhook chaqiruvi belgilamaydi, u bir necha daqiqa oladi. Narx atrofdagi narsalardan iborat: server yoki hosting (kichik bot uchun mo‘ljal — oyiga 50 000–300 000 so‘m), domen va sertifikat, fon vazifalari navbati, log va monitoring, CRM hamda to‘lov integratsiyalari. Webhook handlerini alohida sozlash va sinash uchun yakka dasturchi so‘rashi mumkin bo‘lgan narx — mo‘ljal sifatida 500 000–1 500 000 so‘m. Muddat: webhookning o‘zi bir kunda ko‘tariladi, sinov va integratsiyalar bilan esa bir necha kun ketadi.
4 Digital Toshkentda Telegram-botlar ishlab chiqadi, narxi — 999 000 so‘mdan. Webhook, navbat va monitoringni loyihaning boshidan qo‘shamiz, shunda bot arizalarni yo‘qotmaydi. Bizga yozing, biznesingizga qaysi variant mosligini aytib beramiz.